Hasan Bayar’ın “Balam” ilahisi, ilk dinleyişte insanın gönlüne dokunan, tekrarları ve ezgisiyle dinleyeni içine çeken çok özel bir eser. Sözlerinde aşk, muhabbet, şükür, dua ve Yaradan’a teslimiyet aynı potada buluşuyor. “Balam ay balam, deryana dalam” sözleriyle başlayan eser, adeta insanın gönül dünyasında bir yolculuğa çıkmasını sağlıyor. Buradaki aşk yalnızca beşerî bir sevda olarak değil, insanı Hak’ka götüren manevi bir aşk olarak da hissediliyor.
İlahinin en güzel taraflarından biri, samimi ve sade bir dille büyük anlamlar taşıması. “Aşıklar geldi, çayı koyalım” gibi günlük ve sıcak bir ifade ile başlayan bölüm, esere ayrı bir samimiyet katarken; ardından gelen “Hay yola yola yola, yarenler çıktı yola” sözleriyle birlikte gönül ehlinin aynı yolda buluştuğu hissi ortaya çıkıyor. Bu yönüyle eser, sadece dinlenen bir ilahi değil, insanı muhabbete ve birlik duygusuna davet eden bir gönül sohbeti gibi.
“Amman amman burada, aşkın kalbi burada” bölümünde ise eserin manevi atmosferi daha da güçleniyor. Yaradan’ın yaratmış olduğu aleme bakarak hayranlık duyan bir insanın duyguları anlatılıyor. Havada, denizde ve karada bulunan bütün güzelliklerin aynı kudretin eseri olduğuna dikkat çekiliyor. Ardından ellerin duaya kalkması ve “Ey alemi yaradan, koru bizi beladan” şeklindeki yakarış, insanın ne kadar aciz olduğunu ve gerçek sığınmanın ancak Allah’a olduğunu hatırlatıyor.
Hasan bayar BALAM – İlahi sözleri
Balam ay balam
Deryana dalam
Kalbini bulam
Kendime alam
Balım ay balım
Haydi bakalım
Aşıklar geldi
Çayı koyalım
Hay yola yola yola
Yarenler çıktı yola
Aşk deryası görenler
İçerler doya doya
Amman amman burada
Aşkın kalbi burada
Nece mahluk havada
Denizde hem karada
Yaratmış hep yaradan
Eller kalkmış duada
Ey alemi yaradan
Kuru bizi beladan
Amin amin amin
Amin amin amin
Amin ya ALLAH ALLAH
Yerden göğe maşallah
Donatmış subhanallah
Ne güzeldir maşallah
Sanata bak sanata
Aleme kainata
İnce ince donatmış
Kula kendin aratan
Balam ay balam
Deryana dalam
Kalbini bulam
Kendime alam
Balım ay balım
Haydi bakalım
Aşıklar geldi
Çayı koyalım
Hay indi indi indi
Kalbin göğü delindi
Gökten inciler indi
Cümle alem sevindi
Sevinir şene şene
Selam olsun sevene
Aşka gelip dönene
Hak yolunda ölene
Yarimin güldür teni
Teni gül ben dikeni
Habibin aşkı ile
Öldürdün beni beni
Bak Güldü Güldü Güldü
İnci dişler göründü
Gülüşe kurban olam
Sanki güneş göründü
Ay bula bula bulam
Seni kendime bulam
Aşk ateşi güzeldir
Yandıkça duçar olam
“Eller kalkmış duada” sözü özellikle çok anlamlı. Çünkü dua, insanın hem acziyetini hem de umudunu ifade eder. İnsan bazen ne kadar güçlü görünürse görünsün, gönlünde taşıdığı sıkıntıları yalnızca Rabbine açabilir. Bu ilahide de dua, korkuyla değil umutla birlikte ele alınıyor. “Amin amin amin” tekrarları ise eseri dinleyen kişiyi adeta o duanın bir parçası haline getiriyor. İnsan farkında olmadan sözlere eşlik etmek, içinden “Amin” demek ve kendi gönlündeki dilekleri de o duaya katmak istiyor.
“Amin ya Allah Allah, yerden göğe maşallah, donatmış subhanallah” bölümü ise doğrudan şükür ve hayranlık duygusunu öne çıkarıyor. Yeryüzünden gökyüzüne kadar uzanan bütün güzelliklerin karşısında insanın söyleyebileceği en güzel sözlerden birinin şükür olduğu hatırlatılıyor. “Sanata bak, sanata; aleme, kainata” sözleri de yaratılmış olan her şeyde ilahi kudretin ve güzelliğin görülebileceğini anlatıyor.
İlahinin tekrar tekrar “Balam ay balam” sözlerine dönmesi de ayrı bir güzellik oluşturuyor. Çünkü tekrarlar eserin melodisini güçlendirdiği gibi, ana duyguyu da zihinde ve gönülde kalıcı hale getiriyor. Dinleyen kişi bir süre sonra sözlerden ziyade eserin hissettirdiği duyguyu yaşamaya başlıyor. Sanki bir gönül meclisinde oturmuş, dostlarla birlikte ilahi dinliyormuş ve aynı duyguyu paylaşan insanların arasında bulunuyormuş gibi sıcak bir atmosfer oluşuyor.
“Hay indi indi indi, kalbin göğü delindi, gökten inciler indi, cümle alem sevindi” bölümü ise eserin en coşkulu ve umut dolu kısımlarından biri. Gökten inen inciler benzetmesi, rahmet ve bereket duygusunu çağrıştırıyor. Kalbin göğü delmesi ise insanın manevi olarak yükselmesini, gönlünün açılmasını ve ilahi güzelliklere yönelmesini düşündürüyor. Ardından gelen “Cümle alem sevindi” ifadesiyle kişisel bir mutluluktan bütün alemi içine alan bir sevince geçiliyor.
“Sevinir şene şene, selam olsun sevene” sözleri de eserin kardeşlik ve sevgi yönünü ortaya koyuyor. Seven insanın kim olduğuna, nereden geldiğine bakmadan ona selam göndermek; sevginin insanları birbirine yaklaştıran en güçlü bağ olduğunu hatırlatıyor. Aşkın insanı dönüştüren ve Hak yoluna yönelten bir tarafı olduğu özellikle vurgulanıyor.
“Yarimin güldür teni, teni gül ben dikeni” sözlerinde ise gül ve diken metaforu dikkat çekiyor. Gül güzelliği ve sevgiyi temsil ederken diken, sevdanın beraberinde getirdiği acıları ve imtihanları hatırlatıyor. Gerçek sevginin sadece güzellikten ibaret olmadığı, bazen acıyla ve sabırla yoğrulduğu düşüncesi burada çok güzel bir şekilde ifade ediliyor.
“Habibin aşkı ile öldürdün beni beni” sözleri ise eserin manevi derinliğini daha da artırıyor. Buradaki ifade, dünyevi benliğin ve nefsin aşk karşısında erimesi şeklinde de yorumlanabilir. İnsan gönlünü ilahi muhabbete açtığında eski benliğinden sıyrılır, kendisini başka bir bakış açısıyla görmeye başlar. Bu nedenle “ölmek” burada yalnızca fiziksel bir anlam taşımaktan ziyade, manevi bir dönüşümü ve nefsin geride bırakılmasını çağrıştırıyor.
“Bak güldü güldü güldü, inci dişler göründü, gülüşe kurban olam, sanki güneş göründü” kısmı ise ilahiye daha neşeli ve insani bir renk katıyor. Gülüşün güneşe benzetilmesi, sevilen kişinin tebessümünün karanlığı aydınlatan bir ışık gibi görülmesini anlatıyor. Bir insanın samimi bir gülümsemesinin bile karşısındaki kişinin bütün dünyasını değiştirebileceğini düşündüren çok sıcak bir bölüm.
Son bölümdeki “Ay bula bula bulam, seni kendime bulam, aşk ateşi güzeldir, yandıkça duçar olam” sözleri ise eserin aşk temasını tekrar zirveye taşıyor. Aşk ateşinin insanı yakması burada bir acıdan çok manevi bir arınma ve teslimiyet olarak hissediliyor. İnsan bazen aradığı şeyi dışarıda değil, kendi gönlünde bulur. Hakiki aşk da insanın kendisini tanımasına, kalbini sorgulamasına ve Yaradan’a daha çok yaklaşmasına vesile olabilir.
Genel olarak “Balam”, sözleriyle ve ezgisiyle hem sıcak hem coşkulu hem de manevi yönü güçlü bir eser. İçerisinde dua var, şükür var, sevgi var, muhabbet var, yaratılışa hayranlık var ve en önemlisi gönülden gelen bir teslimiyet var. Dinlerken insanın ruhunu yormayan, aksine içine huzur veren bir havası bulunuyor. Bazı ilahiler vardır; yalnızca kulağa değil, doğrudan kalbe hitap eder. “Balam” da tam olarak böyle bir eser hissi bırakıyor.
Hasan Bayar’ın yorumunda eserin bu samimi ve içten tarafının daha da belirginleştiğini söylemek mümkün. Özellikle tekrarların, “Amin” bölümlerinin ve aşk ile dua arasında gidip gelen sözlerin oluşturduğu atmosfer, dinleyeni eserin içine çekiyor. Her dinleyişte farklı bir mısra insanın gönlüne dokunabilir; kimi zaman “Amin ya Allah Allah” bölümü, kimi zaman “Selam olsun sevene”, kimi zaman da “Aşk ateşi güzeldir” sözü öne çıkabilir.
Bu ilahiyi dinleyen herkese, sözlerin sadece melodik güzelliğine değil, taşıdığı mesaja da kulak vermek gerekir. Çünkü eserin merkezinde insanın gönlünü güzelleştirmesi, sevgiye yönelmesi, şükretmesi, dua etmesi ve yaratılmış olan her şeyde Yaradan’ın izlerini görebilmesi düşüncesi var.
Gönülden gelen bu güzel eser; muhabbeti sevenlere, ilahi dinlemekten huzur bulanlara ve sözlerin derin anlamını hissederek dinleyenlere ayrı bir keyif verecek türden. Rabbim gönüllerimizi güzellikten, sevgiden, merhametten ve duadan ayırmasın. Ellerimizi duadan, dilimizi güzel sözden, kalbimizi sevgiden eksik etmesin. Her türlü sıkıntıyı, belayı ve gönül darlığını üzerimizden alsın; hanemize huzur, gönlümüze ferahlık, ömrümüze bereket nasip etsin.
Bu güzel ilahiyi seslendiren Hasan Bayar’a emeği, yorumu ve gönüllere ulaştırdığı bu güzel eser için teşekkürler. Böyle eserlerin insanları bir araya getirmesi, gönüllerde güzel duygular uyandırması ve unutulmaya yüz tutan manevi muhabbetleri yeniden hatırlatması gerçekten çok kıymetli. Rabbim bu güzel sesi, bu güzel sözleri ve bu güzel niyeti daim eylesin.
Dinleyen herkesin gönlüne huzur, evine bereket, yoluna ışık, kalbine iman ve hayatına güzellik nasip olsun. Sevenlerin sevgisi daim, gönül dostlarının muhabbeti baki olsun. Dualarımız kabul, niyetlerimiz hayırlı, yollarımız açık olsun.
Amin ya Allah Allah…
Yerden göğe maşallah…
Donatmış Subhanallah…
Ne güzeldir maşallah…
Gönülden sevenlere selam olsun.
